Etki ve Sonuçları Bakımından İkinci Karabağ Savaşı’nı Farklı Açıdan Okumak: Türk Dünyası ve Dönüşen İş Birliği

Sedanur Şeyban

Sedanur Şeyban

Karabuk University, Graduate School of Education, Department of Regional Studies

Nasıl Atıf Yapılır

Şeyban, S. (2022). Etki ve Sonuçları Bakımından İkinci Karabağ Savaşı’nı Farklı Açıdan Okumak: Türk Dünyası ve Dönüşen İş Birliği. Demokrasi Platformu, 11(36), 32–62. Geliş tarihi gönderen https://www.demokrasiplatformu.com/dergi/article/view/237

Özet

Yapay bir sorun olarak ortaya atılan “Karabağ” meselesi Sovyetler Birliği’nin dağılması sırasında Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarını ele geçirmek için tertiplediği planların başında gelmiştir. Ermenistan, bu planını gerçekleştirmek için Karabağ’ı kendisine ilhak etmeye çalışırken, bir süre sonra taktik değişerek “Karabağ Ermenilerinin self-determinasyon hakkını” savunmaya başlamıştır. Böylelikle, gittikçe derinleşerek kanlı bir çatışamaya dönüşen bu sürecin sonunda Azerbaycan’ın topraklarının %20’si Ermenistan tarafından işgal edilmiştir. 1994’te Bişkek’te imzalanan Ateşkes Antlaşması bağlamında çatışmalara ara verilse sorunun çözümü yönünde herhangi bir başarı sağlanamamıştır.

Ermenistan’ın 27 Eylül 2020 tarihinde saldırıda bulunması üzerine Azerbaycan’ın karşı taarruz harekâtı başlatması “Karabağ” sorununa yönelik belirleyici bir gelişme olmuştur. İkinci Karabağ Savaşı olarak adlandırılan savaş sonucunda Ermenistan, büyük kayıplar vererek yenilgiyi kabul etmiş ve Azerbaycan topraklarından geri çekilmiştir.

İkinci Karabağ Savaşı etki ve sonuçları bakımından dikkat çekmektedir. Azerbaycan’ın kazanmış olduğu zafer, Türk cumhuriyetlerine farklı bir bakış açısı kazandırmıştır. İş birliğini güçlendiren Türk cumhuriyetleri, Türk Devletleri Teşkilatı kapsamında ilişkilerin geliştirilmesi yönünde önemli adımlar atmaktadırlar. Fakat Türk cumhuriyetleri arasında iş birliğine katkıda bulunan gelişmelerin yaşanması rakip güçlerin dikkatlerinden kaçmamıştır. Bu bağlamda Kazakistan’da 2022 yılının başında meydana gelen olaylar Türk devletleri arasındaki iş birliğini engelleyici etkileri bakımından dikkat çekmektedir. Bu gelişme, İkinci Karabağ Savaşı sonucunda kazanılan zaferin etkisiyle Türk dünyasında yaşanan olumlu dönüşümlere ters tepki şeklinde yorumlanabilir.

Referanslar

Abbasova, Vusala. “Pashinyan's Advisor Confirms Armenia's Deliberate Attacks on Azerbaijani Civilian Settlements”, Caspian News. Erişim Tarihi: 22 Ocak 2022. https://caspiannews.com/news-detail/pashinyans-advisor-confirms-armenias-deliberate-attacks-on-azerbaijani-civilian-settlements-2020-10-9-0/

Aktiyadov, Mokhmad. “Kazakistan’daki Protestoların Sebep ve Olası Sonuçları” İnsamer. Erişim Tarihi: 6 Şubat 2022. https://www.insamer.com/tr/kazakistandaki-protestolarin-sebep-ve-olasi-sonuclari.html

APA. “Aprel döyüşləri: Vətən müharibəsindəki zəfərin təməli Təhlil”. (3 Nisan 2021) https://apa.az/az/xeber/siyasi/Aprel-doyuslri-Vtn-muharibsindki-zfrin-tmli-colorredTHLILcolor-636337

Asker, Ali. “Azerbaycan’ın Son Hamlesi ve Çatışmanın Askerî-Siyasi Çözümü”. Dünden Bugüne Karabağ Sorunu. ed. Haydar Çakmak. 115-129. Ankara: Yenisey Kitap, 2021.

Asker, Ali. “Başarısız Hamle: Paşinyan’ın Mektubu” Tarihistan. Erişim Tarihi: 23 Ocak 2022. https://www.tarihistan.org/basarisiz-hamle-pasinyan-in-mektubu-ali-asker/20190/

Asker, Ali. “Güney Kafkasya’nın Güvenliği ve 2. Karabağ Savaşı’nın Düşündürdükleri”. Rumeli Üniversitesi, 25-26 Mart 2021 İstanbul Rumeli Üniversitesi Uluslararası Güvenlik Sempozyumu, Tam Metin ve Özet Kitabı, ed. Sinem Yüksel Çendek –Armağan. Örki. 98-102. İstanbul: Bayçınar Tıbbi Yayıncılık, 2021.

Asker, Ali. “İşgalin Kırılma Noktası veya Yalancı Ateşkesin Sonu: Eylül 2020 Azerbaycan-Ermenistan Savaşını Geniş Tablodan Okumak”, Stratejik Düşünce Enstitüsü. Erişim Tarihi: 16 Ocak 2022. https://www.sde.org.tr/degerlendirme/isgalin-kirilma-noktasi-veya-yalanci-ateskesinsonu-eylul-2020-azerbaycan-ermenistan-savasini-genis-tablodan-okumak-analizi-18517

Asker, Ali, Şeyban, Sedanur. “İkinci Karabağ Savaşı ve Türk Dünyasının Tepkileri”, “Qarabağ dünən, bu gün və sabah”, 20-ci elmi-əməli konfransının materialları toplusu, QAT (Qarabağ Azadlıq Təşkilatı), Bakı, (2021), 77-88.

Asker, Ali, Özpınar, -Zeynep Gizem. “Azerbaycan’ı Zafere Götüren Büyük Taarruz: 44 Günlük Savaşın Anatomisi”, Avrasya İncelemeleri Dergisi, 10/1, ( Mart 2021), 83-106.

Asker, Ali, Özpınar, -Zeynep Gizem. “İkinci Karabağ Savaşı”nda Türkiye‟nin Rolü: Diplomatik ve Askeri Destek Açısından Bir Değerlendirme”, Qarabağ dünən, bu gün və sabah”20-ci elmi-əməli konfransının materialları toplusu, QAT (Qarabağ Azadlıq Təşkilatı), Bakı, (2021), 88-99.

Aslanlı, Araz. “Kafkasya için Yürütülen Mücadele ve Karabağ Sorununun Doğuşu”. Kanayan Yara Karabağ. der. Bahadır Bumin Özarslan. 13-36. Ankara: Astana Yayınları, 2016.

Aslanlı, Araz. “Karabağ Sorununda Ateşkesin Kısa Tarihi”, SETA Perspektif / 300, (Kasım 2020), 1-5.

Ateşoğlu Güney, Nurşin. “AB ve ABD’nin Dağlık Karabağ Politikaları”. Çıkmazdan Çözüme Karabağ Sorunu. ed. Muhittin Ataman -Ferhat Pirinçci. 365-383. İstanbul: SETA Yayınları, 2021.

Aydın, Mustafa. “Türkiye’nin Orta Asya-Kafkasya Politikası”. Küresel Politikada Orta Asya (Avrasya Üçlemesi I). ed. Mustafa Aydın. 101-148. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2005.

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi. “Aprel döyüşləri-böyük zəfərin başlanğıcı”. Erişim Tarihi: 10 Ocak 2022. https://mod.gov.az/az/pre/21662.html

Bayraktar, Bora. “Türkiye’nin Karabağ Politikası”. Çıkmazdan Çözüme Karabağ Sorunu. ed. Muhittin Ataman -Ferhat Pirinçci, 325-348. İstanbul: SETA Yayınları, 2021.

Bilgin, Mustafa Sıtkı. “Karabağ Zaferine Giden Süreç ve Jeopolitik Sonuçları”. Karabağ Zaferi: Kafkasya’da Yeni Dengelerden Türk ve İslam Dünyasında Yeni İşbirliği Modeline. ed. İbrahim Demir. 14-19. Uluslararası İlişkiler ve Stratejik Araştırmalar (ULİSA) Enstitüsü, 2020.

Boyraz, Hacı Mehmet - Mazı, Yunus. “Avrupa’nın Dağlık Karabağ Tutumu”. Anadolu Ajansı. Erişim Tarihi: 23 Ocak 2022. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/avrupa-nin-daglik-karabag-tutumu/2065476

Cafersoy, Nazim. “4 Gün Savaşı ve Bölgesel Dengeler”, DW, Erişim Tarihi: 12 Ocak 2022. https://www.dw.com/tr/4-g%C3%BCn-sava%C5%9F%C4%B1-ve-b%C3%B6lgesel-dengeler/a-19168839

Caferov, Nazim -Aslanlı, Araz. “Karabağ Sorununda Ateşkes ve Rusya” Ermeni Araştırmaları / 53 (Mayıs 2016), 239-260.

Çakır, Arzu. “Fransız Medyası: ‘Macron’un Dağlık Karabağ Yanlışı”. Amerikanın Sesi. Erişim Tarihi: 23 Ocak 2022. https://www.amerikaninsesi.com/a/frans%C4%B1z-medyasi-macron-un-daglik-karabag-yanlisi/5656427.html

Çam, Ömer Tuğrul. “Türk Konseyi, Ermenistan’ın Azerbaycan’a saldırısını kınadı”, Anadolu Ajansı, Erişim Tarihi: 2 Şubat 2022. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turk-konseyi-ermenistanin-azerbaycana-saldirisini-kinadi/1910575

Duran, Burhanettin. “Possible outcomes of the Kazakhstan protests” SETA, Erişim Tarihi: 6 Şubat 2022. https://www.setav.org/en/possible-outcomes-of-the-kazakhstan-protests/

Erarslan, Fatih –Özdemir, Fatma Nur. “Azerbaycan-Türkiye İlişkilerinde Önemli Bir Kavşak: İkinci Karabağ Savaşı” Türk Dünyası Araştırmaları, 129/255 (Aralık 2021), 315-334.

Haberler.com. “TBMM’de 4 partiden Fransa Senatosu’nun skandal Dağlık Karabağ kararına kınama” (27 Kasım 2020), https://www.haberler.com/tbmm-de-4-partiden-fransa-senatosu-nun-skandal-13763928-haberi/

Hac, Osman Әl. “İkinci Qarabağ müharibəsi başlama səbəbləri, yaratdığı fəsadlar və törədilən cinayətlərə dair” Bəynəlxalq Avrasia Mətbuat Fondu, (Eylül-Ekim 2020) http://iepf-ngo.org/uploads/files/IEPF-hesabat-sentyabr-oktyabr-2020.pdf

Hasanzadeh, Vusal. “Karabağ Zaferi’nin Azerbaycan’ın Türk Devletleri ile İlişkisine Etkileri” 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü. Erişim Tarihi: 2 Şubat 2022. https://www.21yyte.org/tr/merkezler/bolgesel-arastirma-merkezleri/guney-kafkasya-iran-pakistan-arastirmalari-merkezi/karabag-zaferi-nin-azerbaycan-in-turk-devletleri-ile-i-liskisine-etkileri

Hürriyet. “Kazakistan olayları: Kazakistan’da neler oluyor? İşte Kazakistan’dan son dakika” (7 Ocak 2022), https://www.hurriyet.com.tr/galeri-kazakistanda-neler-oluyor-protestolar-neden-nasil-basladi-baskent-nursultan-ardindan-ulke-genelinde-ohal-ilan-edildi-41975905/1

Kalkan, Duhan. “Tovuz Bölgesinde Yaşanan Çatışmalar Azerbaycan’ın Enerji Güvenliği Kapsamında Değerlendirilmesi”, Global Savunma. Erişim Tarihi: 15 Ocak 2022. https://www.globalsavunma.com.tr/tovuz-bolgesinde-yasanan-catismalar-azerbaycan-in-enerji-guvenligi-kapsaminda-degerlendirilmesi.html

Kıbrıs Postası. “Tatar: Karabağ meselesi Azerbaycan için büyük bir zaferdir” (7 Kasım 2021), https://www.kibrispostasi.com/c35-KIBRIS_HABERLERI/n399276-tatar-karabag-meselesi-azerbaycan-icin-buyuk-bir-zaferdir

KKTC Enformasyon Dairesi. “Başbakan Tatar: “Azerbaycan asla yalnız değildir” (28.09.2020), https://pio.mfa.gov.ct.tr/basbakani-tatar-azerbaycan-asla-yalniz-degildir/

Özer, Sarp. “Milli Savunma Bakanı Akar: Azerbaycanlı kardeşlerimizin yanlarındayız” Anadolu Ajansı, Erişim Tarihi: 28 Ocak 2022. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/milli-savunma-bakani-akar-azerbaycanli-kardeslerimizin-yanlarindayiz/1988170

Palavar, Murat. “Dünyanın yeni Orta Doğu’su Asya’nın Ortası olacak”, Damga Erişim Tarihi: 7 Şubat 2022. https://www.gazetedamga.com.tr/dunyanin-yeni-orta-dogusu-asyanin-ortasi-olacak-makale,5417.html

Pirinççi, Ferhat –Güler, Mehmet Çağatay. “Azerbaycan’ın Stratejik Sabrının Sonu ve Karabağ’da Yeni Denklem”. Çıkmazdan Çözüme Karabağ Sorunu. ed. Muhittin Ataman -Ferhat Pirinçci, 205-228. İstanbul: SETA Yayınları, 2021.

Podery Gloria. “Türk Konseyi, ekonomik-diplomatik bağlantı projelerine dayanan modernizasyona odaklanıyor” (2021), https://poderygloria.net/turk-konseyi-ekonomik-diplomatik-baglanti-projelerine-dayanan-modernizasyona-odaklaniyor/

Rahimov, Ferruh –Asadova, Günel. “Bağımsızlık Döneminde Azerbaycan-Özbekistan İlişkileri”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Kongresi Bildiriler Kitabı. ed. Niyasi Kurnaz- Hakan Arıdemir. 325-326. Kütahya: Academia Yayınları, 2019.

Raimbekova, Aliia. “Kazakistan, Azerbaycan ve Ermenistan’ı müzakereleri başlatmaya çağırdı” Anadolu Ajansı, Erişim Tarihi: 30 Ocak 2022. https://www.aa.com.tr/tr/azerbaycan-cephe-hatti/kazakistan-azerbaycan-ve-ermenistani-muzakereleri-baslatmaya-cagirdi/1987715

Sabah. “İran’dan Ermenistan’a ‘askeri destek’ açıklaması” (29 Eylül 2020), https://www.sabah.com.tr/dunya/irandan-ermenistana-askeri-destek-aciklamasi-5177276

Sarıkaya, Yalçın “İran’ın İkinci Karabağ Savaşı Tutumu: Takke Düştü Kel Göründü” Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7/1, (Şubat 2021), 84-103.

Sarıkaya, Yalçın. 44 Gün Savaşı: Azerbaycan’ın Karabağ Zaferi TASAV Rapor. Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı (TASAV), 2020. https://www.tasav.org/media/k2/attachments/TASAV-Rapor_44GunSavasi-AzerbaycaninKarabagZaferi_Aral%C4%B1k2020.pdf

Sürmelioğlu Parlar, Derya. “Türkiye-Azerbaycan İlişkileri”. Soğuk Savaş Sonrası Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya Siyaseti. ed. Göktürk Tüysüzoğlu -Arda Özkan. 25-59. Ankara: Detay Yayıncılık, 2018.

Şeyban, S. (2021). “Üç Kardeş-2021” Türkiye, Azerbaycan ve Pakistan Ortak Tatbikatının Düşündürdükleri” Kafkassam, Erişim Tarihi: 28 Ocak 2022. https://kafkassam.com/sedanur-seyban-uzmani-uc-kardes-2021-turkiye-azerbaycan-ve-pakistan-ortak-tatbikatinin-dusundurdukleri.html

Şeyban, Sedanur “İş Birliğinde Yeni Merhaleye Geçiş; “Türk Devletleri Teşkilatı” Kafkassam. Erişim Tarihi: 4 Şubat 2022. https://kafkassam.com/sedanur-seyban-is-birliginde-yeni-merhaleye-gecis-turk-devletleri-teskilati.html ,

Taşkıran, Cemalettin. “Türkiye-Azerbaycan İlişkileri”. Geçmişten Günümüze Türkiye-Orta Asya İlişkileri. ed. Hasan Acar. 1-30. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020.

Time Turk. “Fransız basını Kazakistan’daki zamanlamaya dikkat çekti: Olaylar Türkiye ile yakınlaştığı dönemde yaşandı”, (6 Ocak 2022), https://www.timeturk.com/dunya/fransiz-basini-kazakistan-daki-zamanlamaya-dikkat-cekti-olaylar-turkiye-ile-yakinlastigi-donemde-yasandi/haber-1717579

TRT Haber. "Kazakistan’da gerginlik sürüyor” (5 Ocak .2022), https://www.trthaber.com/haber/dunya/kazakistanda-gerginlik-suruyor-642256.html

Tuna, Oğul. “İran’ın Azerbaycan ile savaş oyununun arka planı” İndependent Türkçe, Erişim Tarihi: 28 Ocak 2022. https://www.indyturk.com/node/419666/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/i%CC%87ran%C4%B1n-azerbaycan-ile-sava%C5%9F-oyununun-arka-plan%C4%B1

Tuncel, Turgut Kerem. “Azerbaycan-Ermenistan Sınır Hattında 12 Temmuz 2020’de Patlak Veren atışma ve Karabağ İhtilafı Hakkında Değerlendirmeler”, AVİM, Erişim Tarihi: 15 Ocak 2022. https://avim.org.tr/tr/Analiz/AZERBAYCAN-ERMENISTAN-SINIR-HATTINDA-12-TEMMUZ-2020-DE-PATLAK-VEREN-CATISMA-VE-KARABAG-IHTILAFI-HAKKINDA-DEGERLENDIRMELER#_ftnref29

Tuncel, Turgut Kerem. “Güney Kafkasya’da 2-5 Nisan 2016’da Yaşanan 4 Gün Savaşı”, Ermeni Araştırmaları, 53, (2016), 301-338.

“Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyi’nin Kazakistan’daki Duruma İlişkin Açıklaması”. https://www.turkkon.org/assets/pdf/haberler/turk-devletleri-teskilati-disisleri-bakanlari-konseyinin-kazakistandaki-duruma-iliskin-aciklamasi-2437-138.pdf

Türk Devletleri Teşkilatı. “Türk Konseyi Genel Sekreteri Gence şehrini ziyaret etti” (22 Ekim 2020), https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-konseyi-genel-sekreteri-gence-sehrini-ziyaret-etti_2087 , (Erişim Tarihi: 02.02.2022).

Türk Keneşi. “Türk Konseyi Genel Sekreteri'nin Beyanatı” (28 Eylül 2020), https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-konseyi-genel-sekreterinin-beyanati_2075

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye-Azerbaycan Siyasi İlişkileri”, (2011) https://www.mfa.gov.tr/turkiye-azerbaycan-siyasi-iliskileri.tr.mfa

Veliyev, Cavid. “Bölgesel Olayların Türkiye-Azerbaycan İlişkilerine Etkisi”. Azerbaycan-Türkiye: Dostluk, Kardeşlik ve Strateji Ortaklık. der. Cavid Veliyev, vd. 23-58. Ankara: Berikan Yayınevi, 2011.

Veliyev, Cavid. “Jeleznovodsk Bildirisi’nden Moskova Bildirisi’ne Rusya’nın Dağlık Karabağ Politikası”. Çıkmazdan Çözüme Karabağ Sorunu. ed. Muhittin Ataman -Ferhat Pirinçci, 301-324. İstanbul: SETA Yayınları, 2021.

Veliyev, Cavid. “Türk Devletleri Teşkilatı’nın Kazakistan sınavı”, Yeni Şafak, Erişim Tarihi: 7 Şubat 2022. https://www.yenisafak.com/dusunce-gunlugu/turk-devletleri-teskilatinin-kazakistan-sinavi-3743411

Yardım, Ümit “Kazakistan Olayları ve Müşterek Güvenlik Anlaşması Teşkilatının Ülkeye Müdahalesi Hakkında Bazı Notlar”, Ankara Sosyal Bilimler Vakfı, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2022 http://www.sosyalbilimlervakfi.org/tr/2022/01/umit-yardim-kazakistan-olaylari-ve-musterek-guvenlik-anlasmasi-teskilatinin-ulkeye-mudahalesi-hakkinda-bazi-notlar/

Yeni Şafak. “Aliyev uyardı: Bize saldırı olursa F-16’lar havalanır” (27 Ekim 2020) https://www.yenisafak.com/dunya/aliyev-uyardi-bize-saldiri-olursa-f-16lar-havalanir-3572515

Yeni Şafak. “Ermenistan'ın Azerbaycan’a saldırmasının arka planı ortaya çıktı: Ermeni güçler Türkiye ve Azerbaycan'ın bağlantısını kesmek için saldırıyor.”, (17 Temmuz 2020), https://www.yenisafak.com/dunya/ermenistanin-azerbaycana-saldirmasinin-arka-planinda-yatan-neden-ermenistan-turkiye-ve-azerbaycanin-ortak-projelerinin-bulundugu-bolgede-saldiri-duzenliyor-3549594

Yeni Şafak. “İran ateşle oynuyor: Ermenistan’a silah yardımları 35 milyon Türk’ü ayaklandırdı” (1 Ekim 2020), https://www.yenisafak.com/dunya/iran-ermenistanin-yardimina-kostu-irandaki-azerbaycan-turkleri-sokaga-dokuldu--iranda-ne-kadar-turk-yasiyor-3569403

Yeni Şafak. “İtalya medyası da Kazakistan’daki olayları Türkiye’ye bağladı” (7 Ocak 2022), https://www.yenisafak.com/dunya/italya-medyasi-da-kazakistandaki-olaylari-turkiyeye-bagladi-3729161

Yetgin, Muhammed Ali -Çakmak, Sait. “İran İslam Cumhuriyeti’nin Bölge Politikaları Bağlamında İkinci Karabağ Savaşı Konusundaki Tutumu” Asya Studies, 5/18, (Aralık 2021), 279-288.

Zolyan, Mikayel. “The Karabakh Conflict After the ‘Four-Day War’: A Dynamic Status Quo”, Turkish Policy Quarterly, 15/4, (2017), 111-119.

Zorlu, Kürşad. “Artık Türk Devletleri Teşkilatı var! Peki hangi kararlar alınacak?”, Habertürk Erişim Tarihi: 4 Şubat 2022. https://www.haberturk.com/yazarlar/prof-dr-kursad-zorlu/3250984-artik-turk-devletleri-teskilati-var-peki-hangikararlar-alinacak

Zorlu, Kürşad. “Nazarbayev, Karabağ ve Türk Dünyası...”, Habertürk, Erişim Tarihi: 30 Ocak 2022. https://www.haberturk.com/yazarlar/prof-dr-kursadzorlu/2823865-nazarbayevkarabag-ve-turk-dunyasi

Zorlu, Kürşad. “Türk Konseyi yeni bir sıçrama dönemine hazırlanıyor”, Anadolu Ajans. Erişim Tarihi: 3 Şubat 2022. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turk-konseyi-yeni-bir-sicrama-donemine-hazirlaniyor/2194897