Seçilmişlerin Üstünlüğü Bağlamında Osmanlı'dan Günümüze Türkiye'de Asker-Siyaset İlişkileri ve Bu Konuda Yeni Anayasa Dönemi İçin Bazı Öneriler
Article Sidebar
Özet
Osmanlı-Türk devlet geleneği içerisinde en güçlü kurum silahlı kuvvetlerdir. Silahlı kuvvetler, sadece Cumhuriyet döneminde değil Osmanlı zamanında da siyaset üzerinde etkili olmuştur. Bazı dönemlerde askerlerin siyasete müdahale etmesine mani olucu önlemler alınmaya çalışılmış ise de başarılı olunamamıştır. Cumhuriyetin ilk döneminde, geçmişe kıyasla ordunun günlük siyasetten uzaklaştırıldığı görüşü nispeten doğru ise de, modern anlamda kuvvetler ayrılığının olmadığı ve asker-sivil zihniyetin ayrışmadığı bu dönemde, sırf ordu darbe yapmadı ya da muhtıra vermedi diye ordunun siyasete müdahale etmediğini ileri sürmek doğru değildir. Bu dönemde de ordunun sistem içindeki ağırlığı, olması gerekenin ötesinde olmuştur. Köklü bir askeri vesayet geleneğinin söz konusu olduğu ülkemizde, yakın gelecekte yapılması düşünülen demokratik sivil bir Anayasa ile askeri vesayet dönemine son verilmesine imkân sağlayacak bir fırsat söz konusudur. İşte bu yazıda, Türk siyasi hayatında uzun yıllar yaşanan askersiyaset ilişkileri gözden geçirilerek, bu ilişkilerin demokratik zeminde konuşlanmasını sağlayacak bir dizi önerilere yer verilecektir.
Referanslar
AĞAOĞLU, Samet, Demokrat Parti'nin Doğuş ve Yükseliş Sebepleri Bir Soru, Baha Matbaası, İstanbul, 1972.
AHMAD, Feroz, Modern Türkiye'nin Oluşumu, (Çev.: Yavuz ALOGAN), 3. B., Kaynak y., İstanbul, 2002.
AHMAD, Feroz, Demokrasi Sürecinde Türkiye 1945-1980, (Çev.: Ahmet FETHİ), Hil y., İstanbul, 1994.
AKYOL, Taha, "Asker ve Siyaset”, Milliyet Gzt., 14.03.2009.
AKGÜN, Birol, “Türkiye'de Devletçi Siyasal Kültür ve Demokratik Konsolidasyon Sorunu", Demokrasi Platformu D., Yıl 4, S. 14, Bahar 2008.
AKGÜNER, Tayfun, 1961 Anayasasına Göre Milli Güvenlik Kavramı ve Milli Güvenlik Kurulu, İÜ y., İstanbul, 1983.
AKPINAR, Mahmut, “Jandarmanın Sivilleşmesi Ve Terörle Mücadele”, http://www.stratejikboyut.com/haber/jandarmanin-sivillesmesi-veterorle-mucadele--58445.html, (ET: 12.10.2011).
AKYAZ, Doğan, Askeri Müdahalelerin Orduya Etkisi, 2. B., İletişim y., İstanbul, 2006.
AL, Hamza, “Askerin Politik ve Bürokratik Gerçeklik Yarılgısı", Zaman Gzt., 04.02.2010.
ALBAYRAK, Mustafa, Türk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti (1946-1960), Phoneix y., Ankara, 2004.
“Ali Bayramoğlu İle Söyleşi”, (Konuşan: Mücahit BİLİCİ), Köpru D., S. 56, Güz 1996,
http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=Eski Sayilar&GosterSayi&SayiNo=56.
ALKAN, Ahmet Turan, II. Meşrutiyet Devrinde Ordu ve Siyaset, Ufuk Kitaplari, İstanbul, 2001.
ATAR, Yavuz, “Demokratikleşme Kriterleri Açısından Türkiye'nin Anayasal - Siyasal Sistemine Bakışlar”, Demokrasi Platformu D., Y 1, S. 2, Bahar 2005.
BAYAR, Celal, Başvekilim Adnan Menderes, (Der.: İsmet BOZDAĞ), Tercüman y., İstanbul, 1986.
BAYRAMOĞLU, Ali, 28 Şubat Bir Müdahalenin Güncesi, İletişim y., İstanbul, 2007.
BAYRAMOĞLU, Ali, “Asker ve Siyaset”, Birikim D., S. 160-161, AğustosEylül 2002,
BEENTHAM, David, Demokrasi ve İnsan Hakları, (Çev.: Bilal CANATAN), Liberte y. Ankara.
BERGER, Peter L., “Günümüz Dünyasında Demokrasi”, (Çev. Cevdet AYKAN), Sosyal & Siyasal Teori, (Der.: Atilla YAYLA), Siyasal Kitabevi, Ankara, 1993
BERKES, Niyazi, Türkiye'de Çağdaşlaşma, (Hazırlayan: Ahmet KUYAŞ), YKY, İstanbul, 2004.
BİLGEN, Pertev, 1961 Anayasasına Göre Sıkıyönetim, İstanbul, 1976.
BİLGİN, Vedat, “Ordu, Siyaset ve Demokrasi”, Köpru D., S. 56, Güz 1996, http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=Eski Sayilar&Goster= Sayi&SayiNo=56,
BİRAND, Mehmet Ali, Emret Komutanım, Milliyet y., İstanbul, 1986.
BİRAND, M. Ali,& DÜNDAR, Can, & ÇAPLI, Bülent, Demirkırat, Milliyet y., İstanbul, 1991.
BURAK, Begüm, “Osmanlı'dan Günümüze Ordu-Siyaset İlişkileri", History Studies, Volumme 3/1, Yıl 2011.
ÇAĞLAR, Bakır, “Anayasa Mahkemesi Kararlarında Demokrasi”, Anayasa Yargısı, S. 7, Ankara, 1990.
ÇAHA, Ömer, "Apoletli Aydın'ların Darbe Düşleri!", Star Gzt., Açık Görüş, 20.04.2009
ÇAKMAK, Diren, “Türkiye'de Asker-Hükümet İlişkisi: Albay Talat Aydemir Örneği”, Gazi Üniversitesi Akademik Bakış D., C. 1, S. 2, Yaz 2008.
ÇAVDAR, Tevfik, Türkiye'nin Demokrasi Tarihi 1950-1995, İmge Kitabevi, Ankara, 1996.
DAHL, Robert, Demokrasi ve Eleştirileri, (Çev.: Levent KÖKER), Yetkin y., Ankara, 1996.
DEMİRCİ, Fatih, “Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de Bürokrasinin gelişim Seyri ve Demokrasi”, Demokrasi Platformu D., Yıl 4, S. 14, Bahar 2008.
DEMİRCİ, H. Aliyar, “Tek Parti Rejimleri ve İttihat ve Terakki Tecrübesi Işığında Atatürk'ün Düşünce ve Aksiyonunda Parti Bürokrasi İlişkisi", Demokrasi Platformu D., Yıl 4, S. 14, Bahar 2008.
DEMİREL, Ahmet, Birinci Meclis'te Muhalefet- İkinci Grup, İletişim y., İstanbul, 1994.
DIAMOND, Larry, Developing Democracy Toward Consolidation, The Johns Hopkins University Press, Baltimore and London, 1999.
DIAMOND, Larry, Consolidating the Third Wave Democracies, Johns Hopkins, 1997.
DOĞAN, Yalçın, Dar Sokakta Siyaset (1980–1983), 5. B., Tekin y., İstanbul, 1986.
DURAN, Lütfi, İdare Hukuku Ders Notları, İstanbul, 1982
ERDEM, Tarhan, Anayasalar ve Seçim Kanunları 1876-1982, Milliyet y., İstanbul, 1982.
ERDOĞAN, Mustafa, Liberal Toplum Liberal Siyaset, 2. B., Siyasal Kitabevi, Ankara, 1998.
ERDOĞAN, Mustafa, Anayasa Hukuku, Gözden Geçirilmiş 6. B., Orion y., Ankara, 2010.
ERDOĞAN, Mustafa, Anayasa ve Özgürlük, Yetkin y., Ankara 2002.
ERDOĞAN, Mustafa, “Siyasi Partiler Devlet ve Demokrasi", Liberal Düşünce D., Yıl 6, S. 22, Bahar 2001.
ERDOĞAN, Mustafa, 28 Şubat Süreci, Yeni Türkiye y., Ankara, 1999.
ERDOĞAN, Mustafa, Türkiye'de Anayasalar ve Siyaset, 6. B., Liberte y., Ankara, 2009.
ERDOĞAN, Mustafa, “Türk Politikasında Bir Reformist: Özal”, Kim Bu Özal: Siyaset, İktisat, Zihniyet, (Ed.: İhsan DAĞI & İhsan SEZAL), Boyut Kitapları, İstanbul, 2003.
EROĞUL, Cem, Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi, 4. B., İmge Kitabevi, Ankara & Istanbul, 2003.
EVREN, Kenan, Kenan Evren'in Anıları, C. I, Milliyet y., İstanbul, 1990.
GÖKTÜRK, Gülay, "Orduya ‘Kültür Devrimi' Lazım”, Bugün Gzt., 31.08.2011.
GÖZLER, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, 1. B., Ekin y., Bursa, 2010.
GÜNEŞ, Ahmet Faruk, “İç Güvenlik Sivil Olmalı”,
www.jandarmavepolisbirlesmeli.blogcu.com, (ET: 12.10.2011).
GÜRSOY, İdris, G“Adnan Menderes'i Kuşattılar, Ulaşamadım”, Aksiyon D., S. 861, 06.06.2011.
HAKYEMEZ, Yusuf Şevki, Militan Demokrasi Anlayışı ve 1982 Anayasası, Seçkin y., Ankara, 2000.
HALE, William, Türkiye'de Ordu ve Siyaset, (Çev.: Ahmet FETHİ), Hil y., İstanbul, 1996.
HANİOĞLU, M. Şükrü, “Bir Asır Sonra ‘İnkılâb-ı Azim'", Kanun-i Esasi'den Askeri Müdahaleye II. Meşrutiyet, (Hazırlayan: Yusuf ÇAĞLAR), Zaman Kitap, İstanbul, 2008.
HANİOĞLU, M. Şükrü, “Seçkinler, Modernlik ve Dindarlık”, Kanun-i Esasi’den Askeri Müdahaleye II. Meşrutiyet, (Hazırlayan: Yusuf ÇAĞLAR), Zaman Kitap, İstanbul, 2008.
HEPER, Metin, Türkiye'de Devlet Geleneği, (Çev.: Nalan SOYARIK), Doğu Bati y., Ankara, 2006.
HEPER, Metin, Bürokratik Yönetim Geleneği, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti'nde Gelişmesi ve Niteliği, ODTÜ İdari İlimler Fakültesi y., Ankara, 1974.
HEPER, Metin, “Türkiye Cumhuriyeti'nde 1923 Yılından Bu Yana ‘Demokrasi' Serüveni”, http://www.konrad.org.tr/index.php?id=90.
HEYWOOD, Andrew, Politics, Second Edition, New York, 2002.
HOLDEN, Barry, Liberal Demokrasiyi Anlamak, (Çev.: Hüseyin BAL), Liberte y., Ankara, 2007,
HUNTINGTON, Samuel P., Üçüncü Dalga, (Çev.: Ergun ÖZBUDUN), Kıta y., Ankara, 2007.
KARATEPE, Şükrü, Darbeler Anayasalar ve Modernleşme, 3. B., İz y., İstanbul, 1999.
KIRATLI, Metin, Koruyucu İdari Hizmetler, Ankara, 1973.
KOÇAK, Cemil, “Politika Yapan Bir Ordu, Bütünlüğünü Koruyamaz", (Konuşan: Ali ARSLAN),
http://www.anlayis.net/makaleGoster.aspx?makaleid=2743.
KOÇAK, Cemil, “Atatürk, Orduya Güvenmiyordu”, (Röportajı yapan: Neşe DÜZEL), Taraf Gzt., 11.11.2009.
KÖKER, Levent, Modernleşme, Kemalizm ve Demokrasi, İletişim y. İstanbul, 1990.
KÜÇÜK, Adnan, “ifade Hürriyetinin Sınırlandırılması", Liberal Düşünce D., Yıl 8, S. 32, Güz 2003.
KÜÇÜK, Adnan, Siyasi Partilere İlişkin Yasaklamalar, Asil y., Ankara, 2005.
KÜÇÜK, Adnan, Anayasa Hukuku, Orion y., Ankara, 2008.
KÜÇÜK, Adnan, “Türkiye'de 1950-1960 Arası Dönemde Hukuki Gelişmeler ve Fiili Uygulamalar ‘Türkiye Ne Oranda Demokratikleşebildi”?, Demokrasi Platformu D., Y. 5, S. 17, Kış 2009.
KÜÇÜK, Adnan, “Türkiye'de Asker Siyaset İlişkisinde Gelinen Nokta”, (12 Mayıs 2009), http://www.stratejikboyut.com/yazi/turkiye8217deasker-siyaset-iliskisinde-gelinen-nokta-651.html.
KÜÇÜK, Adnan, “Yeni Anayasada Milli Güvenlik Kurulu”, Zaman Gzt., 04.08.2011
KÜÇÜK, Adnan, “Kaldırmak İçin Ne Bekleniyor”, Zaman Gzt., 28.01.2010.
MAHCUPYAN, Etyen, “Askerî Otoritenin Kurumsallaşmasına ve Zihniyetine Dair", Köpru D., S. 56, Güz 1996,
http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster= Sayi&SayiNo=56.
MARDİN, Şerif, “Türk Siyasasını Açıklayan Bir Anahtar: Merkez-Çevre İlişkileri”, Türkiye'de Toplum ve Siyaset, (Ed.: TÜRKÖNE, Mümtaz'er & ÖNDER, Tuncay), İletişim y., İstanbul, 1990
ÖZBUDUN, Ergun, Çağdaş Türk Politikası, (Çev.: Ali Resul USUL), Doğan Kitap, İstanbul, 2003.
ÖZBUDUN, Ergun, Demokrasiye Geçiş Sürecinde Anayasa Yapımı, Bilgi y., İstanbul, 1993.
ÖZBUDUN, Ergun, “Demokrasiye Geçiş ve Demokrasinin Pekişmesi Sürecinde Anayasa Mahkemelerinin Rolü", Anayasa Yargısı, S. 24, Yıl 2007.
ÖZDAĞ, Ümit, Ordu Siyaset İlişkisi (Atatürk ve İnönü Dönemleri), Gündoğan y., Ankara, Kasım 1991.
ÖZDAĞ, Ümit, Atatürk ve İnönü Dönemlerinde Ordu-Siyaset İlişkileri, Gündoğan y., Ankara, 1991.
ÖZDAĞ, Ümit, Menderes Döneminde Ordu-Siyaset İlişkileri ve 27 Mayıs İhtilali, Boyut y., İstanbul, 1997.
ÖZDEMİR, Hikmet, Rejim ve Asker, İz Yayıncılık, İstanbul, 1993.
ÖZDEMİR, Hikmet, Sivil Cumhuriyet, Boyut y., İstanbul, 1991
ÖZGÜREL, Avni, “Darbeler Tarihi Bir Tekerrürdür”, Radikal Gzt., 03.05.2009.
ÖZTUNA, Yılmaz, Bir Darbenin Anatomisi, Ötüken y., İstanbul, 1984.
ÖZTÜRK, Kâzım, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, C. III, Türkiye İş Bankası Kültür y., Ankara, 1966.
ÖZTÜRK, Osman Metin, Ordu Ve Politika, Gündoğan y., Ankara, 1993.
PLATTNER, Marc F., “Liberalism and Democracy", Foreign Affairs, Vol. 77, Marc-April 1998.
SARTORİ, Giovanni, Demokrasi Teorisine Geri Dönüş, (Çev.: Tunçer KARAMUSTAFAOĞLU & Mehmet TURHAN), Yetkin y., Ankara, 1996.
SCHMITTER, Philippe C., & KARL, Terry Lyn, “Demokrasi Nedir... Ne Değildir”, (Çev. Levent GÖNENÇ), Sosyal & Siyasal Teori, (Der.: Atilla YAYLA), Siyasal Kitabevi, Ankara, 1993.
Seta Analiz: 2010'da Türkiye, http://www.setav.org/ups/dosya/59657.pdf, (ET: 10.01.2011).
SOYSAL, Mümtaz, 100 Soruda Anayasanın Anlamı, Gerçek y., İstanbul, 1979.
SUNAY, Cengiz, Türk Siyasetinde Asker-Siyaset İlişkileri, Orion y., Ankara, 2010.
ŞEN, Erdal, Belgelerin Dilinden Yassıada'nın Karakutusu, 14. B., Zaman Kitap, İstanbul, 2011.
TANİLLİ, Server, Devlet ve Demokrasi, 3. B., Say y., İstanbul, 1982.
TANÖR, Bülent, İki Anayasa 1961-1982, Beta y., İstanbul, 1986.
TANÖR, Bülent, “Siyasi Tarih: 1980-1995”, Türkiye Tarihi Bugünkü Türkiye 1980-1995, (Yayına Hazırlayan: Sina AKŞİN), C. 5, 2. B., Cem y., Ankara, 1995.
TAVUKÇU, Sinan, “Selçuklu’dan 27 Mayıs'a Ordunun Tarihi Dönüşümü”, (03.10.2010), http://www.haber10.com/makale/21348/
TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in Söylem ve Demeçleri, TBMM Basımevi, Ankara, 1983.
TORUN, Yıldırım, “Demokrat Mıyız? Değil Miyiz? Türkiye'de Demokrasinin Bazı Sorunlan", Demokrasi Platformu D., Yıl 4, S. 15, Yaz 2008.
TOSUN, Tanju, Askeri Müdahalelerin Siyasi Kültüre Etkileri, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir 1991.
TUNAYA, Tarık Zafer, Türkiye'nin Siyasi Hayatında Batılılaşma Hareketleri, Yedigün Matbaası, İstanbul, 1960
TUNÇAY, Mete, Türkiye Cumhuriyetinde Tek Parti Yönetiminin Kurulması (1923-1931), Yurt y., Ankara, 1981.
TUNÇAY, Mete, “Atatürk Dönemi Yargısı İçler Aası", (Röportajı Yapan: Neşe DÜZEL), Taraf Gzt., 01.03.2010.
TURGUT, Hulusi, 12 Eylül Partileri, 2. B., ABC Ajans y., İstanbul, 1986.
TURHAN, Mehmet, Hükümet Sistemleri ve 1982 Anayasası, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi y., Diyarbakır, 1989.
TÜRKÖZ, Şükrü, “İç Güvenliğin Sivilleştirilmesi”, http://www.caginpolisi.com.tr/95/43-44-45-46-47.htm, (ET: 12.10.2011)
URAL, Şafak, Pozitivist Felsefe, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1986.
YAVUZ, Hakan, “Milli Görüş Hareketi: Muhalif ve Modernist Gelenek”, Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce (İslamcılık), (Haz: Tanıl BORA & Murat GÜLTEKİNGİL), C. 6, İletişim y., İstanbul, 2004.
YAYLA, Atilla, “Askerî Vesayetin Boyutları”, Zaman Gzt., 10.07.2009.
YAZICI, Serap, Türkiye'de Askeri Müdahalelerin Anayasal Etkileri, Yetkin y., Ankara, 1997.
ZÜRCHER, Erik Jan, Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, İletişim y., İstanbul, 1995.