Türkiye'de 1950 - 1960 Arası Dönemde Hukuki Gelişmeler ve Fiili Uygulamalar: "Türkiye Ne Oranda Demokratikleşebildi?"
Article Sidebar
Özet
Türkiye'de en çok tartışılan dönemlerden birisi de 1950-1960 arası DP iktidarı dönemdir. 14 Mayıs 1950 günü yapılan genel seçimler neticesinde Türkiye'de demokrasiye geçilmiş, ama, on yıllık uygulama neticesinde demokrasiyi istikrarlı bir şekilde sürdürebilmek mümkün olamamıştır. Bu döneme ilişkin gerek hukuki gerekse siyasi zeminde çok katı eleştiriler ileri sürülmektedir. Bazıları da bu dönemin tamamen sorunsuz olduğunu; yapılan eleştirilerin büyük oranda abartılı olduğunu söylemektedirler. Peki bu iddialardan hangisi doğrudur; 1950-1960 arası dönemde tatbik edilen sistem bir demokrasi midir; şayet demokrasi ise nasıl bir demokrasidir; bu dönemde yaşanan temel sorunların kaynağında neler vardır; bu sorunların yaşanması salt iktidar menşeli midir; yoksa muhalefetin de bir katkısı söz konusu mudur? Bu yazıda, yaşanan sorunların tarihi kökleri de göz ardı edilmeksizin, bütün bu soruların cevaplarına ulaşılmaya çalışılacaktır. Ayrıca salt hukuki gelişmelerin envanterinin çıkarılması ile yetinilmeyecek, hukuki gelişmeler fiili uygulamalarla bütünlük içerisinde ele alınacaktır.
Referanslar
AĞAOĞLU, Samet, Demokrat Partinin Doğuş ve Yükseliş Sebepleri Bir soru, Baha Matbaası, İstanbul, 1972.
AHMAD, Feroz, Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980), Hil y., İstanbul, 1992. Modern Türkiye'nin Oluşumu, (Çev.: ALOGAN, Yavuz), 3. B., Kaynak y., İstanbul, 2002.
AHMAD Feroz & AHMAD, Bedia Turgay, Türkiye'de Çok Partili Demokrasinin Açıklamalı Kronolojisi, Bilgi y., 1976.
AKGÜN, Birol, “Türkiye'de Devletçi Siyasal Kültür ve Demokratik Konsolidasyon Sorunu”, Demokrasi Platformu D., S. 14, Yıl 4, Bahar 2008.
AKŞİN, Sina, Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi, 7.B., İmaj y., Ankara, 2009.
ALBAYRAK, Mustafa, Türk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti (1946-1960), Phoneix y., Ankara, 2004.
ALDIKAÇTI, Orhan, Anayasa Hukukumuzun Gelişmesi ve 1961 Anayasası, 4. B., İstanbul Üniversitesi y., İstanbul, 1982.
ARSLAN, Zühtü, “Rousseau'nun Hayaletleri: Yeni Devlet Eski Söylem”, Anayasa Teorisi, Seçkin y., Ankara, 2005.
ARZIK, Nimet, Menderes'i İpe Götürenler, Kurtuluş Matbaası, Ankara.
BAŞGİL, Ali Fuat, Din ve Lâiklik, 1. B., Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul, 1998.
BAYAR, Celal, Başvekilim Adnan Menderes, (Der. BOZDAĞ, İsmet), Tercüman Gazetesi y., İstanbul, 1986.
BERK, Bekir, Nurculuk Davası, Tan Matbaası, İstanbul, 1971.
BİBEROĞLU, M. Kemal, Yassıada Kararları ve Tahkikat Komisyonunun Bilinmeyen Gerçekleri, Demokratlar Kulübü y., Ankara, 1996.
BİLGİN, Beyza, Türkiye'de Din Eğitimi ve Liselerde Din Dersleri, Emel y., Ankara, 1980.
BOZDAĞ, İsmet, Dünyada ve Türkiye'de Basın İstibdadı, Emre y., İstanbul, 1992.
__________Darağacında Bir Başbakan, Truva y., İstanbul, 2007.
BURÇAK, Rıfkı Salim, On Yılın Anıları (1950-1960), Turhan Kitabevi, Ankara, 1998.
__________Türkiye'de Millî İradenin Zaferi, Demokratlar Kulübü y., Ankara, 1994.
CANLI, Cemalettin, "Halkevleri Tarihin Dönüm Noktası”, Mülkiye D., C. XXV, S.
CEMAL, Mehmet, Yüz Altmış Üç, Fatih y, İstanbul, 1974.
ÇAHA, Ömer, Açık Toplum Yazıları, Liberte y, Ankara, 2004.
ÇAVDAR, Tevfik, Tevfik, Türkiye'nin Demokrasi Tarihi: 1950–1995, C. 2, İmge Kitabevi, Ankara, 1996.
__________Türkiye'nin Demokrasi Tarihi: 1939–1950, C. I, 1. B., İmge Kitabevi, Ankara, 1995.
DEMİRCİ, Fatih, “Osmanlı'dan Cumhuriyeťe Türkiye'de Bürokrasin Gelişim Seyri ve Demokrasi”, Demokrasi Platformu D., S. 14, Yıl 4, Bahar 2008.
DEMİRCİ, H. Aliyar, “Tek Parti Rejimler ve İttihat ve Terakki Tecrübesi Işığında Atatürk'ün Düşünce ve Aksiyonunda Parti-Bürokrasi İlişkisi”, Demokrasi Platformu D., S. 14, Yıl 4, Bahar 2008.
DİKİCİ, Ali, “Demokrat Parti Döneminde İç Güvenlik ve Türk Polis Teşkilatı”, Gazi Akademik Bakış D., C. III, S. 5, Kış 2009.
DÖNMEZER, Sulhi, Basın ve Hukuku, İstanbul Üniversitesi y., İstanbul, 1976.
ERDEM, Tarhan, Anayasalar ve Seçim Kanunları 1876-1982, Milliyet y., İstanbul, 1982.
EDİP, Eşref, Kara Kitap, Abdullah Işıklar Kitabevi, İstanbul, ty.
ERDOĞAN, Mustafa, Türkiye'de Anayasalar ve Siyaset, 6. B., Liberte y, Ankara, 2009.
__________Anayasa ve Özgürlük, Yetkin y., Ankara, 2002.
ERMAN, Sahir, "Vicdan ve Toplanma Hürriyetlerinin Korunması Hakkındaki Kanuna Dair Bazı Mütalaalar", İstanbul Barosu D., C. XXVII, 1953.
EROĞUL, Cem, Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi, 2. B, İmge Kitabevi, Ankara, 1990.
__________"Çok Partili Düzenin Kuruluşu: 1945–71", Geçiş Sürecinde Türkiye, (Der.: SCHÌCK, İrvin Cemil & TONAK, E. Ahmet), Belge y., İstanbul, 1992.
FRIEDRICH, Carl & BREZINSKI, Zbigniew, Totaliter Diktatörlük ve Otokrasi, (Çev.: ONARAN, Oğuz), Türk Siyasi İlimler Derneği y., Ankara, 1964.
GOLOĞLU, Mahmut, Demokrasiye Geçiş 1946–1950, Kaynak y., İstanbul, 1982.
GÖZLER, Kemal, Anayasa Hukukuna Giriş, 11. B., Ekin y., Bursa, 2007.
HAKYEMEZ, Yusuf Şevki, “Çoğunlukçu Demokrasi Anlayışı, Rousseau ve Türk Anayasaları Üzerindeki Etkisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi D., C. 52, S. 4, Yıl 2003.
İSMAİL, Hekimoğlu, vd. Dinî, İlmî, Felsefi Yeni Ansiklopedi, C. IV, Timaş y., İstan bul, 1991.
KABASAKAL, Mehmet, Türkiye'de Siyasi Parti Örgütlenmesi, Tekin y, İstani... 1991.
KAPANİ, Münci, Kamu Hürriyetleri, 6. B., Ankara Üniversitesi Hukuk Fakülte: y., Ankara, 1981.
KARPAT, Kemal H., Türk Demokrasi Tarihi, 2. B., Afa y., İstanbul, 1996.
KOÇAK, Cemil, “Siyasal Tarih 1923-1950”, Türkiye Tarihi 4: Çağdaş Türkiye 19081980,5. B., Cem y., İstanbul, 1997.
__________"CHP-Devlet Kaynaşması (1936)”, Toplumsal Tarih D., S. 118, Ekim 2003.
KÜÇÜK, Adnan, Siyasi Partilere İlişkin Yasaklamalar, Asil y., Ankara, 2005.
__________“AB Üyesi Bazı Ülkeler İle ABD ve Türkiye'de Din Eğitimi", Liberal Düşünce D., Y. 14, S. 55, Yaz 2009.
__________Anayasa Hukuku, Orion y., Ankara, 2008.
LEE, Stephen, Avrupa Tarihinden Kesitler 1789-1980, (Çev.: Savaş AKTUR), Dost y., İstanbul, 2002.
LEWIS, Bernard, “Türkiye'de Son Gelişmeler", (Çev.: LÜTEM, İlhan), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi D.,C. 9, Yıl 1952, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/316/3080.pdf, (ET.: 05.04.2010).
LINZ, Juan, Totaliter ve Otoriter Rejimler, (Çev.: ÖZBUDUN, Ergun), Siyasi İlimler Türk Derneği y. Ankara, 1984.
MARDİN, Şerif, “Modern Türkiye'de Din ve Siyaset”, Türkiye'de Din ve Siyaset, Makaleler 3, (Der.: TÜRKÖNE, Mümtaz'er & ÖNDER, Tuncay), İletişim y. İstanbul, 2004.
MİRKELAMĞLU, Necip, Din ve Lâiklik, 1. B., Çev y., İstanbul, 2000.
ÖZBUDUN, Ergun, Demokrasiye Geçiş Sürecinde Anayasa Yapımı, Bilgi y., Ankara, 1993.
__________Türk Anayasa Hukuku, 10. B., Yetkin y., Ankara, 2009.
SANAL, Türker, Menderes Hükümetleri (22 Mayıs 1950-27 Mayıs 1960), Sim Matbaacılık, Ankara, 2003.
SAROL, Mükerrem, Bilinmeyen Menderes, C. I-II, Kervan y., İstanbul, 1983.
SCHEDLER, Andreas, "What is Democratic Consolidation”, Journal of Democracy 9.2 (1998) 91-107 http://psweb.sbs.ohiostate.edu/faculty/mcooper/ps744readings/schedler.pdf, (07.04.2010).
SEVGEN, Nazmi, Celal Bayar Diyor ki (1920-1950), Tan Matbaası, İstanbul, 1951.
SOYSAL, İlhami, "Mezhepler Tarikatlar”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, C. V, İletişim y., İstanbul, 1983.
SOYSAL, Mümtaz, 100 Soruda Anayasanın Anlamı, 7.B., Gerçek y., İstanbul, 1987.
TANÖR, Bülent, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri (1789-1980), 4. B., Afa y., İstanbul, 1996.
TARHANLI, İştar B., Müslüman Toplum “Laik" Devlet, Afa y., İstanbul, 1993.
TEZİÇ, Erdoğan, 100 Soruda Siyasî Partiler, Gerçek y., İstanbul, 1976.
TUNAYA, Tarık Zafer, Türkiye'de Siyasi Partiler: 1859-1952, 2. B., Arba y., İstanbul, 1995.
__________Türkiye'de Siyasal Partiler, CI, 2. B.,Hürriyet Vakfı y., İstanbul, 1988.
__________Türkiye'de Siyasal Partiler, C III, 1. B.,Hürriyet Vakfı y, İstanbul, 1989.
__________Hürriyetin İlanı, 2. B., Arba y., İstanbul, 1996.
TURHAN, Talat, “Adalet Partisi Demokrat Partinin Devamı mı?", 7 Gün D., 13 Nisan 1977, http://www.talatturhan.com/gazete_18.htm,(ET: 10.02.2010). - Türk Hâkiminin Millet Adına Verdiği Kararları, (yy), Bengi Matbaası, Ankara, 1962.
YARSUVAT, Duygun, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Hürriyeti , İstanbul Üniversitesi y., İstanbul, 1968.
YAVUZ, Hidayet, Konuşmalarıyla Menderes, C. I, Aziz Tüzen Matbaası, İstanbul, 1958.
YAZICI, Selahattin, “Türkiye'de Din Dersleri” , Türkiye ve Avrupa'da İslam, Devlet de Modern Toplum, Konrad Adenauer-Stiftung y., Ankara, 2005.
YAZICI, Serap, Türkiye'de Askeri Müdahalelerin Anayasal Etkileri, Yetkin y., Ankara, 1997.
YENER, Abdülhalim, “Ezanın Aslına çevrilmesi ve Basındaki Yankıları (5-18 Haziran1950)”,KöprüD.,5.66,Bahar1999, http://www.koprudergisi .com (ET: /index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster=Yazi&YaziNo=436, 14.01.2010).
YILDIRMAZ, Sinan, The Mass Mobilization in The Elections of The Democrat Party Periot, Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2002.
YILDIZ, Nuray, "Demokrat Parti İktidarı (1950-1960) Basin", http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/42/476/5543.pdf,(ET: 15.02.2010).
YILMAZ, Mustafa, & DOĞANER, Yasemin, “Demokrat Parti Döneminde Bakanlar Kurulu Kararı ile Yasaklanan Yayınlar”, Kebikeç, S. 22, Ankara, 2006, http://www.ait.hacettepe.edu .tr/akademik/ arsiv/ demokrat.pdf, (ET: 06.04.2010).