İmparatorluktan Ulus-Devlete Geçiş Sürecinde Osmanlı'da Devlet-Piyasa ilişkisi
Article Sidebar
Özet
Aynı coğrafya üzerinde, aynı dönemde yaşayan ülkelerin bazılarının "zengin” bazılarının ise "fakir” olmasının; genelde, zenginlerin fakirler üzerinde baskın ve onların haklarını gasp etmesinin sonucu olduğu ifade edilmektedir. Kimileri ise coğrafi özelliklerin ve doğal kaynakların, zenginleşme sürecinde önemli rol oynadığını, dolayısıyla, diğer bir ifadeyle, fakirliğin bir “kader” olduğunu düşünmektedir. Ancak, fakirlik ne coğrafya, ne doğal kaynak, ne din, ne de millet ile doğrudan ilişkilidir. Zengin ülkelerin zenginleşmelerini sağlayan faktörler, aslında fakir ülkeler için bir “rehber” olma özelliği taşımaktadır. Yani, fakir olan ülkeler, bunun sebebini ararken, "acaba zengin olan ülkelerin yaptıklarından hangilerini biz yapmadık?" sorusuna cevap aramalıdırlar. Zengin ülkelerin "ortak yönü"; iktisadi örgütlenme tarzlarının aynı olmasıdır. Piyasa ekonomisinin temel ilkelerini benimsemeleri ve bu ilkeleri iktisadi alanda tatbik etmeleri, o ülke insanının "refah" seviyesini yükseltmiştir.
Referanslar
AHMAD, Feroz (1999), “Osmanlı İmparatorluğu'nun Sonu”, Osmanlı İmparatorluğu'nun Sonu ve Büyük Güçler içinde, Ed. Marian Kent, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
AKALIN, Güneri (1996), “Türkiye'de Devletçilik Hareketi ve SosyoEkonomik Maliyeti, Liberal Düşünce Dergisi Kış Sayısı, Ankara.
AKALIN, Güneri (2002a), Türkiye'de Ekonomi-Politik Kriz ve Piyasa Ekonomisine Geçiş, Akçağ Yayınları, Ankara.
AKALIN, Güneri (2002b), Türkiye'de Piyasa Ekonomisine Geçiş Süreci ve Ekonomik Kriz, TİSK Yayınları, Ankara.
AKER, Z. Elçin (1999), Tanzimat Dönemi Osmanlı Sanayileşme Sorunlan ve Kapitülasyonlar, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara,
AKTAR, Ayhan (1998), “Şark Ticaret Yıllıkları’nda 'Sarı Sayfalar': İstanbul'da Meslekler ve İktisadi Faaliyetler Hakkında Bazı Gözlemler, 1868-1938", Toplum ve Bilim 76-Bahar.
AKTAR, Ayhan (2001), Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politikaları, İletişim Yayınları, İstanbul,
ALKAN, Ö. Mehmet (2001), “Resmi İdeolojinin Doğuşu ve Evrimi Üzerine bir Deneme", Cumhuriyet'e Devreden Düşünce Mirası Tanzimat ve Meşrutiyet'in Birikimi I içinde, İletişim Yayınları, İstanbul.
ALTIPARMAK, Aytekin (1993), Müteşebbis Kavramı ve Tanzimat'tan 1932'ye Türkiye'de Müteşebbis Sınıfının Gelişimi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri.
ASILTÜRK, Baki (2000), Osmanlı Seyyahlarının Gözüyle Avrupa, Kaknüs Yayıncılık, İstanbul,
ASTHON, T. S (1964), The Industrial Revolution 1760-1830, Oxford University Press, New York.
AVCIOĞLU, Doğan (1973), Türkiye'nin Düzeni, Cilt:I-II, Bilgi Yayınevi, Ankara,
AYDIN, Suavi (2001), "İki İttihat-Terakki: İki Zihniyet, İki Ayrı Siyaset”, Cumhuriyet'e Devreden Düşünce Mirası Tanzimat ve Meşrutiyet'in Birikimi I içinde, İletişim Yayınları, İstanbul.
BAĞIŞ, A. İhsan (1983), Osmanlı Ticaretinde Gayrimüslimler: Kapitülasyonlar, Beratlı Tüccarlar, Avrupa ve Hayriye Tüccarları (17501839), Turhan Kitapevi, Ankara.
BARDAKÇI, Murat (1999), Şahbaba, Pan Yayıncılık, İstanbul.
BARKAN, Ö. Lütfi (1980), Türkiye'de Toprak Meselesi- Toplu Eserler, İstanbul.
BARKAN, Ö. Lütfi (1999), “Türk Toprak Hukuku Tarihinde Tanzimat ve 1274 (1858) Tarihli Arazi Kanunnamesi”, Tanzimat I içinde, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul.
BRAUDEL, Fernand (1985), Civilization and Capitalism 15th-18th centuries, Vol II, The Wheels Of Commerce, Fontana Press, USA.
BRAUDEL, Fernand (1996), Medeniyet ve Kapitalizm, Çev. Mustafa Özel, İz Yayınalık, İstanbul.
BUĞRA, Ayşe (1990), “İş Yaşamındaki Belirsizliğin Siyasal Kaynakları”, Toplum ve Bilim 48/49-Kış Bahar.
BUĞRA, Ayşe (1995a), Devlet ve İşadamları, Çev. Fikret Adaman, İletişim Yayınları, İstanbul.
BUĞRA, Ayşe (1995b), “Cumhuriyet Dönemi Girişimcilik Tarihi ve Yeni Demokrasi Hareketi”, Toplum ve Bilim 66-Bahar.
BULUT, Mehmet (1999) “XVI. Yüzyılın ilk yarısında Hollandalı Tüccarların Osmanlı Bölgelerindeki Faaliyetleri", Osmanlı Özel Sayısı içinde, Yeni Türkiye Yayınları, Cilt:3, Ankara.
CEZAR, Yavuz (1991), “19. Yüzyılda Osmanlı Devletinde Yeni Teknoloji Uygulama ve Sınai Tesis Kurma çabalarından Örnekler”, Dünü ve Bugünüyle Toplum ve Ekonomi Mart Sayısı, İstanbul.
CLARK, Edward (1976), "Osmanlı'da Sanayi Devrimi", Çev. Yavuz Cezar, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, İstanbul,
ÇAKMAK, Orhan (2009), “Adam Smith Fikriyatının Osmanlı'dan Günümüze Yayılma Kanalları ve Etkisi”, International Conference of Political Economy, 1-4 October 2009, Kocaeli.
ÇAKMAK, Orhan ve Atilla Yücel (2002), Yusuf Akçura, Alternatif Yayınları, Türk Düşünce Ufukları Serisi, Ankara.
ÇAKIR, Coşkun (2001), Tanzimat Dönemi Osmanlı Maliyesi, Küre Yayınları, İstanbul.
ÇİZAKÇA, Murat (1999), İslam Dünyasında ve Batıda İş Ortaklıkları Tarihi, Çev. Şehnaz Layıkel, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul,
DEANE, Phyllis (1994): İlk Sanayi İnkılâbı, Çev. Tevfik Güran, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, II. Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
ELDEM, Edhem (2000), Osmanlı Bankası Tarihi, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
FAROQHI, Suraiya (1998), Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
FAROQHI, Suraiya (2000), Osmanlı'da Kentler ve Kentliler, Çev. Neyyir Kalaycıoğlu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 3. Baskı, İstanbul.
FERMAN, Cumhur (1951), Türkiye'de Sanayi Kredisi, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası Yayınlarından No:1, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul.
GİRAY, Adil (1987), Kamu Girişimciliği ve Türk Kamu Girişimleri, Gazi Üniversitesi İÏBF Maliye Bölümü Ders Notları, Ankara.
GÖÇEK, Fatma (1999), Türk Burjuvazisinin Yapısal Dönüşümü,
GÖKBİLGİN, M. Tayyip (1964), “Venedik Devlet Arşivindeki Vesikalar Külliyatında Kanuni Süleyman Devri Belgeleri”, Türk Tarih Kurumu Belgeler (1), Ankara.
GÖKBİLGİN, M. Tayyib (1967), “Tanzimat Hareketinin Osmanlı Müesseselerine ve Teşkilatına Etkileri", Belleten Dergisi Cilt:XXXI, Sayı:121124, Ankara.
GÜRAN, Cahit (2000): Kamusal Müdahaleler ve Ekonomik Performans, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
GÜRAN, Tevfik (1997), İktisat Tarihi, Acar Matbaacılık, İstanbul,
HEPER, Metin (1974), Bürokratik Yönetim Geleneği -Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyetinde Gelişimi ve Niteliği, Orta Doğu Teknik Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesi, Yayın No:23, Ankara.
HEYD, W (2000), Yakın Doğu Ticaret Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Çev. Enver Ziya Karal, Ankara,
ISSAWI, Charles (1980), The Ecomic History of Turkey 1800-1914, The University of Chicago Press, USA.
İNALCIK, Halil (1994a),“ Sultanizm Üzerine Yorumlar: Max Weber'in Osmanlı Siyasal Tiplemesi", Toplum ve Ekonomi Dergisi, Sayı:7.
İNALCIK, Halil (1994b), “İstanbul'un İncisi: Bedesten", İktisat ve Din içinde, Haz. Mustafa Özel, İz Yayıncılık, İstanbul.
ÎNALCIK, Halil (1996), Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi Üzerinde Arşiv Çalışmaları İncelemeler, Eren Yayıncılık, İstanbul.
İNALCIK, Halil (1998), "Çiftliklerin Doğuşu: Devlet, Toprak Sahipleri ve Kiracılar”, Osmanlı'da Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım içinde, Ed. Çağlar Keyder-Faruk Tabak, Çev. Zeynep Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul,
İNALCIK, Halil (2000), Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi 1300-1600, Çev. Halil Berktay, Cilt:1, Eren Yayınları, İstanbul.
İNALCIK, Halil (2001), “Osmanlı Para ve Ekonomik Tarihine Toplu Bir Bakış", Doğu-Batı Dergisi, Sayı:17, Ankara
İNAN, Î. Huricihan (1987), “Köylüler, Ticarileşme Hareketi ve Devlet Gücünün Meşrulaşması", Toplum ve Bilim, Ankara.
İNAN, İ. Huri (1993), "Mukayeseli Tarih Yazımı İçin Bir Öneri: Hukuk, Mülkiyet ve Meşruiyet”, Toplum ve Bilim Yaz/Güz.
İSLAMOĞLU, Huri ve Ç. Keyder (1977), “Osmanlı Tarihi Nasıl Yazılmalı”, Toplum ve Bilim-Bahar.
İSTANBUL ANSİKLOPEDİSİ (1968), IX. Cilt, Koçu Yayınları, İstanbul.
KAFADAR, Cemal (1986), “A Death in Venice: Anatolian Muslim Merchants Trading in the Serenissima”, Journal of Turkish Studies, Halil İnalcik'ın 70. Doğum günü Özel Sayısı.
KASABA, Reşat (1990), “A. Güner Sayar, Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması", Book-Review, New Perspectives on Turkey, No:4.
KAZGAN, Haydar (1991), Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Şirketleşme, TÖBANK Yayınları, İstanbul.
KEYDER, Çağlar (2000), Türkiye'de Devlet ve Sınıflar, İletişim Yayınları, İstanbul.
KÜÇÜKKALAY, A. Mesud (1997), “Endüstri Devrimi ve Ekonomik Sonuçları”, Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF. Dergisi, Sayı;Güz-2.
KÜÇÜKKALAY, A. Mesud (2001), Coğrafi Keşifler ve Ekonomiler, Avrupa ve Osmanlı Devleti, Çizgi Kitabevi Yayınları 31, Konya.
KÜTÜKOĞLU, S. Mübahat (1974), Osmanlı-İngiliz İktisadi Münasebetleri 1580-1838, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara,
KÜTÜKOĞLU, S. Mübahat (1983), Osmanlılarda Narh Müessesesi ve 1640 Tarihli Narh Defteri, Enderun Kitabevi, İstanbul,
LEWIS, Bernand (2000), Modern Türkiye'nin Doğuşu, Çev. Metin Kırath, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
MARDİN, Şerif (1962), Türkiye'de İktisadi Düşüncenin Gelişmesi 18381918, Türk İktisadi Gelişmesi Araştırma Projesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Enstitüsü, Ankara.
MARDİN, Şerif (1990), Türkiye'de Toplum ve Siyaset: Makaleler I, İletişim Yayınları, İstanbul
MARDİN, Şerif (2000), Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908, İletişim Yayınları, İstanbul.
MARDİN, Şerif (2002), Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul.
MCNEIL, William (2001), “Dünya Tarihinde Osmanlı İmparatorluğu, Osmanlı ve Dünya içinde, Haz. Kemal Karpat, Ufuk Kitapları, İstanbul.
MEHMED CAVİD BEY (2001), İktisat İlmi, Çev. Sema-Orhan Çakmak, Liberte Yayınları, Ankara.
NEBİOĞLU, Osman (1986), Bir İmparatorluğun Çöküşü ve Kapitülasyonlar, Türkiye İş Bankası Kültür yayınları, Ankara.
ORTAYLI, İlber (2001), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İletişim Yayınları, Ankara.
OYAL, Erkan (1981), Karma Girişimlerde Kamu Katılımları ve Türkiye'deki Uygulama, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Yayınları, No:193, Sevinç Matbaası, Ankara.
ÖKTE, Faik (1951), Varlık Vergisi Faciası, Nebioğlu Yayınevi, İstanbul.
ÖZKAYA, Yücel (1978), “XVIII: Yüzyılın İlk Yarısında Yerli Ailelerin Ayanlıkları Ele Geçirişleri ve Büyük Hanedanlıkların Kuruluşu", Belleten Dergisi, Cilt:XLII, Sayı:165-168, Ankara.
ÖZTÜRK, Mustafa (1991), "Osmanlı Döneminde Fiyat Politikası ve Fiyatlarin Tahlili”, Belleten Dergisi, Cilt:LV, sayi:212-214, Ankara.
QUATAERT, Donald (1999), Sanayi Devrimi Osmanlı İmalat Sektörü, İletişim Yayınları, İstanbul.
PAMUK, Şevket (1983), "Osmanlı Zanaatlerinin Yıkılışı: Pamuklu Tekstil Örneği, 1820-1913", Toplum ve Bilim 23-Güz.
PAMUK, Şevket (1987), 100 Soruda Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi 15001914, Gerçek Yayınevi, İstanbul.
PAMUK, Şevket (1999-2000), "Osmanlı ekonomisinde Devlet Müdahaleciliğine Yeniden Bakış", Toplum ve Bilim 83-Kış.
SAĞLAM, Serdar (1994), Türkiye'de Özel Teşebbüs Yaratma Düşüncesi ve Özel Teşebbüsün Gelişmesi 1839-1960, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
SAHİLLİOĞLU, Halil (1978), “16. Yüzyıl Sonu Osmanlı Tacirleri Vergi Adaleti- Ali'nin Nasihatü's-salatin'den", Toplum ve Bilim Yaz-Güz.
SAKA, Remzi ve Hamit Tahsin (1929), Sermayenin Şirketlerdeki Hareketi, Hüsnütabiat Matbaası, İstanbul.
SARÇ, Ö, Celal (1999), “Tanzimat ve Sanayimiz", Tanzimat I içinde, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul,
SAYAR, Ahmed Güner (1998), Sabri F. Ülgener: Bir İktisatçının Entelektüel Portresi, Eren Yayıncılık, İstanbul.
SAYAR, Ahmed Güner (2002), "Ahmed Güner Sayar İle İktisat Üzerine Söyleşi”, İktisat Sohbetleri, Röp. Fuat Oğuz-Orhan Çakmak, Piyasa Dergisi Bahar-2.
SOLAK, Fahri (1994), "Esnaf Şehri İstanbul", İktisat ve Din içinde, Haz. Mustafa Özel, İz Yayıncılık, İstanbul.
SORAL, Erdoğan (1974), Özel Kesimde Türk Müteşebbisleri, Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayınları Sayı:11, Ankara.
SUVLA, R. Şükrü (1999), “Tanzimat Devrinde İstikrazlar", Tanzimat I içinde, Milli eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul.
ŞAYLAN, Gencay (1974), Türkiye'de Kapitalizm Bürokrasi ve Siyasal İdeoloji, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları/2310, Yayımlar Dairesi Başkanlığı Kültür Eserleri Dizisi/1247, Neyir Matbaası, Ankara.
TABAKOĞLU, Ahmet (1985), Gerilemeye Girerken Osmanlı Maliyesi, Dergah Yayınları, Tarih Dizisi, İstanbul.
TABAKOĞLU, Ahmet (2000), Türk İktisat Tarihi, Dergah Yayınları, İstanbul.
TENGİRŞENK, Y. Kemal (1999), “Tanzimat Devrinde Osmanlı Devletinin Harici Ticaret Siyaseti", Tanzimat I içinde, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul.
TEZEL, Y. Sezai (1994), Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, III. Baskı, İstanbul.
THORNBURG, W. Max (1950), Türkiye'nin Bugünkü Ekonomik Durumunun Tenkidi, Tercüme Nail Artuner.
TOPRAK, Zafer (1982), Türkiye'de Milli İktisat 1908-1918, Yurt Yayınları, Ankara.
TOPRAK, Zafer (1995a), Milli İktisat ve Milli Burjuvazi, Tarih Vakfi Yurt Yayınları, İstanbul,
TOPRAK, Zafer (1995b), İttihat Terakki ve Devletçilik, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
TOYNBEE, Arnold (2001), “Osmanlı İmparatorluğu'nun Dünya Tarihindeki Yeri, Osmanlı ve Dünya içinde, Haz. Kemal Karpat, Ufuk Kitapları, İstanbul,
TURAN, Şerafettin (1968), "Venedik'te Türk Ticaret Merkezi”, Belleten Dergisi-32, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
ÜLGENER, Sabri F. (1981), İktisadi Çözülmenin Ahlâk ve Zihniyet Dünyasi, Der Yayınları, İstanbul,
VELDET, Hıfzı (1999), “Kanunlaştırma Hareketleri ve Tanzimat", Tanzimat I içinde, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul.
YALÇIN, Aydın (1979), Türkiye İktisat Tarihi - Osmanlı İktisadında Büyüme ve Gerileme reci, Ayyıldız Matbaası, Ankara.
YALÇIN, Aydın (1991), İktisadi Doktrinler ve Sistemler Tarihi, Aydoğdu Ofset, Ankara.
YAVUZ, Erdal (1978), “1908 Boykotu", ODTÜ Gelişme Dergisi: 1978 Özel Sayısı, Ankara.
YILDIRIM, Onur (2000), "Osmanlı Esnafında Uyum ve Dönüşüm 1650-1826", Toplu ve Bilim 83/Kış.
YÜCEL, Yaşar (1974), “Osmanlı İmparatorluğunda Desantralizasyona (adem-i merkeziyete) Dair Genel Gözlemler", Belleten Dergisi, Cilt:XXXVIII, Sayı:149-152, Ankara,