Milli Şefin Bir İktidar Aygıtı: CHP Meclis Müstakil Grubu
Article Sidebar
Özet
İnönü, küçük kesintilerle, 1923 yılından 1937 yılına dek Başvekillik görevinde bulunmuştur. Bu dönemde ayrıca, CHP Genel Başkan Vekilliği görevini de üstlenmiştir. Bu anlamda on dört yıl boyunca bürokrasi İnönü'ye teslim edilmiştir; İnönü böylece bürokratik mekanizmada ve devletin şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Her ne kadar 1937 yılında görevden ve siyaset sahnesinden uzaklaştırılmışsa da, Atatürk'ün ölümü İnönü'ye Milli Şefliğe yükseleceği yolun kapısını ardına kadar aralamıştır.
İnönü 1937'de Başvekillikten ayrıldıktan sonra, I. Celal Bayar Hükümeti süresince, CHP, TBMM ve bürokrasi kadrolarının önemli ölçüde değişmeden kalması İnönü'nün etkinliğini korumasında büyük rol oynamıştır!. Aslında Celâl Bayar'ın kısa süren Başvekilliği döneminde köklü değişikliklerin yapılması mümkün de değildi, çünkü bürokrasi çok güçlüydü ve bir gece içinde reforme edilemeyecek kadar derinlere kök salmıştı?. Bu nedenle, kendisini Reisicumhur seçecek olan mebusların büyük çoğunluğu üzerinde İnönü hayli etkiliydi.
İnönü'nün Reisicumhur seçilmesini kolaylaştıran önemli bir etken de Meclis'teki İnönü grubuna karşı güçlü bir kampanya yürütülememesidir.
Referanslar
Ahmad, Feroz, Modern Türkiye'nin Oluşumu, çev., Y. Alogan, İstanbul: Sarmal Yay., 1995.
Ayın Tarihi, sayı: 66, Mayıs 1939.
Ayın Tarihi, sayı: 138, Mayıs 1945. CHP (Örgüt de ideoloji), Ankara: Gündoğan Yay., 1992.
Ayın Tarihi, sayı: 83, Ekim 1940.
Ayın Tarihi, sayı: 84, Kasım 1940.
Ayşe Güneş Ayata, Bağce, H. Emre, "iç ve Dış Politik Dinamiklerin Karşılıklı Etkileşimi Bakımından Türkiye'de Tek Parti Yönetiminin Analizi", C.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 1997.
Bozdağ, İsmet, Toprakta Bile Bitmeyen Kavga: Atatürk-İnönü, İnönü-Bayar, İstanbul: Emre Yay., 1993.
C.H.P. 5. Büyük Kurultay Zabıtları, 29 Mayıs 939-3 Haziran 939, Ankara: Ulus Basımevi, 1939.
"Cumhuriyet Dönemi: İç Siyasal Gelişmeler”, Yurt Ansiklopedisi, Türkiye Genel: Dünü, Bugünü, Yarını, Cilt: 11, 1982-1983-1984.
Frey, Frederick W., The Turkish Political Elite, Cambridge: The M.I.T. Press, Massachusetts, 1965.
Gerger, Mehmet Emin, Bütün Yönleriyle İnönü-Menderes Mücadelesi ve Demirkırat Oyunu, İstanbul: Akbel Yay., 1991.
Giritli, İsmet, Fifty Years of Turkish Political Development 1919-1969, İstanbul: İÜ Yay., 1969.
Gökman, Muzaffer, 50 Yılın Tutanağı 1923-1973, İstanbul: Hürriyet Yay., 1973.
İnönü, İsmet, Hatıralar, 2. Kitap, Ankara: Bilgi Yay., 1987.
İnönü, İsmet, Turkey, Ten Eventful Years, 1938-1947, New York: Turkish Information Office, 1947.
Kara-İncioğlu, Nihal, “Türkiye'de Çok Partili Sisteme Geçiş ve Demokrasi Sorunları", E. Kalaycıoğlu, A. Y. Sarıbay (der.), Türkiye'de Siyaset: Süreklilik ve Değişim, İstanbul: Der Yay., (ty.).
Kirby, Fay, Türkiye'de Köy Enstitüleri, Ankara: Rüzgârlı Matbaa, 1962.
Koçak, Cemil, “Siyasal Tarih", Sina Akşin (der.), Türkiye Tarihi, Cilt: 4, 4. Baskı, İstanbul: Cem Yay., 1995.
Koçak, Cemil, Türkiye'de Milli Şef Dönemi (1938-1945), Cilt: 1, İstanbul: İletişim Yay., 1996.
Kodamanoğlu, Nuri, Türkiye'de Eğitim 1923-1960.
Lewis, Bernard, Modern Türkiye'nin Doğuşu, çev. M. Kıratlı, 5. Baskı, Ankara: TTK Yay., 1993.
Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul: Cumhuriyet Yay., 1964.
Oran, Baskın, “İç ve Dış Politika ilişkisi Açısından İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'de Siyasal Hayat ve Sağ-Sol Akımlar", AÜSBFD, cilt: XXIV, no: 3, 1969.
Öz, Esat, Tek Parti Yönetimi ve Siyasal Katılım (1923-1945), Ankara: Gündoğan Yay., 1992.
Özalp, Kâzım; Özalp, Teoman, Atatürk'ten Anılar, 3. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 1995.
Shorter, Frederic C.; Miroslav, Macura, Türkiye'de Nüfus Artışı (1935-1975), Ankara: Yurt Yay., 1983.
"Siyasal Tarih", Büyük Ansiklopedi, Cilt: 14, Milliyet Yay., 1990.
Sunar, İlkay; Sayarı, Sabri, "Democracy in Turkey: Problems and Prospects”, G. O'Donnell, P. C. Schmitter ve L. Whitehead (der.), Transition from Authoritarian Rule: Comparative Perspectives, Baltimore: John Hopkins University Press, 1987.
TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: 7, Cilt:: 20, s. 7, (1.11.1945).
Tökin, F. Hüsrev, Türk Tarihinde Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişmesi, İstanbul: Elif Yay., 1965.
Tunçay, Mete, T.C.'nde Tek Parti Yönetimi'nin Kurulması (1923-1931), 3. Baskı, İstanbul: Cem Yay., 1992.
Tunçbilek, Necdet; Tümertekin, Erol, Türkiye Nüfusu (Nüfus Kesafeti, Nüfus Artışı, İç Göçler ve Şehirleşme), İstanbul: İÜ Yay., no: 802, 1959.
Turan, İlter, “Türkiye'de Siyasal Kültürün Oluşumu", E. Kalaycıoğlu, A. Y. Sarıbay (der.), Türkiye'de Siyaset: Süreklilik ve Değişim, İstanbul: Der Yay., (ty.).
Uğur, Necdet, İsmet İnönü, 2. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yay., 1995.
Yetkin, Çetin, Türkiye'de Tek Parti Yönetimi 1930-1945, Altın Kitaplar Yay., 1983.