Tek Parti Rejimleri ve İttihat ve Terakki Tecrübesi Işığında Atatürk'ün Düşünce ve Aksiyonunda Parti-Bürokrasi İlişkisi
Article Sidebar
Özet
20. asrın ilk çeyreğinde Avrupa siyasetindeki huzlı değişme siyasal sistemler alanında yeni yapılar yarattı. 1917 Ekim Devrimi, Mussolini'nin İtalya'da iktidara gelişi, Hitler ve Nazi Devrimi. Bunların ilkinin yarattığı siyasal sonuçlar diğerlerinden daha uzun ömürlü oldu. Son ikisi İkinci Dünya Savaşı sonunda yok oldu. Üç rejimin gelişiminde de “siyasal parti", kurum olarak en az “lider” kadar önemliydi. Leninist parti modeli, “öncü parti” anlayışı daha sonraki yıllarda Sovyetler Birliği'nin siyasal hayatına damgasını vurdu. Parti, Birliğin kurumsal yapısının teşekkül ettiği devreden başlayarak tedricen Sovyet siyasal sisteminin en önemli unsuru haline geldi. Almanya'da Hitler'in partisi, onlar kadar olmasa da Mussollini İtalya'sındaki Faşist Parti için durum böyleydi. Otoriter ve totaliter rejimlerin iktidarda olduğu dönemlerde, devlet-parti ilişkisi uzmanlar tarafından sürekli tartışıldı. Farklı açılardan incelendi!.
Referanslar
Ahmad, Feroz (1985), “Kemalist Türkiye'de İdeoloji Arayışı 1919-1939", İttihatçılıktan Kemalizme (çev: Fatmagül Berktay) (İstanbul: Kaynak Yayınları) içinde ss. 214-236.
Akşin, Sina (1984), “Cumhuriyet Halk Partisi'nin Toplumsal ve İdeolojik Kökenleri”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi C.8, (İstanbul: İletişim Yayınları) ss. 2037-2042.
________(1992) “Atatürk Döneminde Demokrasi", Prof. Dr. Gündüz Ökçün'e Armağan, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 47, Ocak Haziran 1992, sayı: 1-2, ss. 245-252.
Atatürk'ün Söylev de Demeçleri (1997) C. I-III, Atatürk Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi (Ankara: Atatürk Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi).
Atay, Falih Rifki (2004), Çankaya, (İstanbul: Pozitif Yayınları).
Aydemir, Şevket Süreyya (1967), Tek Adam, (İstanbul: Remzi Kitabevi), 2. baskı
________(2000), İkinci Adam, C. I, (İstanbul: Remzi Kitabevi), 7. basım
Balta, Tahsin Bekir (1960), “Türkiye'de Yasama Yürütme Münasebeti”, İncelemeler (Ankara: Ankara Üniversitesi SBF Yayınları) içinde, ss.155
Barutçu, Faik Ahmet (2001), Siyasi Hatıralar, (Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları).
Başar, Ahmet Hamdi (1981), Atatürk'le Üç Ay ve 1930'dan Sonra Türkiye (Ankara: Ankara İktisadî ve Ticarî İlimler Akademisi).
Burhan Asaf (1932), “Fırka Mektebi", Kadro, sayı: 9, Eylül 1932, ss. 30-33 (Kadro, 1932 Ankara Ticarî ve İktisadî ve Ticarî İlimler Akademisi (tıpkı basım) cilt: 1 (haz: Cem Alpar)].
Cem İsmail (1977), Türkiye Geri Kalmışlığının Tarihi (İstanbul: Cem Yayınevi), 6. basım
Çarıklı Turgut (2005), Babam Hacim Muhittin Çarıklı Bir Kuvay-ı Milliyecinin Yaşam Öyküsü (haz. Hakan Erdem) (İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları).
Demirci, H. Aliyar (2003), “Tek Parti Döneminde Siyaset-Gençlik İlişkilerine Bir Örnek: Gençlik Teşkilatı Tasarıları", Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi C. 58, Nisan Haziran 2003 No: 2, ss. 55-77.
Djilas, Milovan (1959), Yeni Sınıf-Komünist Sistemin Bir Tahlili (çev: H. Tayfur Sonkur), (Ankara: yy).
Dursun, M. Kâmil (1994), İzmir Hatıraları (haz: Ünal Şenel) (İzmir: Akademi Kitabevi).
Duverger Maurice (1974), Siyasal Partiler (çev: Ergun Özbudun) (İstanbul: Bilgi Yayınevi), 2. baskı.
Frey, Frederick W. (1965), The Turkish Politicial Elite, (Massachusetts: The M.I.T. Press).
Friedrich Carl ve Brezinski Zbigniew (1964), Totaliter Diktatörlük ve Otokrasi (çev: Oğuz Onaran), (Ankara: Türk Siyasî İlimler Derneği Yayınları).
Hasan Amca (1958?), Doğmayan Hürriyet Bir Devrin içyüzü 1908-1918 (İstanbul: Akım Yayınları).
Heper, Metin (2006), Türkiye'de Devlet Geleneği (çev: Nalan Soyarık), (Ankara: Doğu Batı Yayınları).
İnan, Süleyman (2007), "The First History of The Turkish Revolution Lectures' and Courses in Turkish Universities", Middle Eastern Studies, vol. 43, no: 4, July 2007, pp. 593-609.
Kabasakal, Mehmet (1991), Türkiye'de Siyasal Parti Örgütlenmesi, 1908-1960 (İstanbul: Tekin Yayınevi).
Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, (1981), Atatürk, (İstanbul: Birikim Yayınları).
Keyder Çağlar (1993), Türkiye'de Devlet ve Sınıflar, (İstanbul: İletişim Yayınları) 3.baskı.
Koçak Cemil (1996), Türkiye'de Millî şef Dönemi (İstanbul: İletişim Yayınları), C.1-2.
________(2002), “Siyasal Tarih (1923-1950), Türkiye Tarihi 4 Çağdaş Türkiye 1908-1980 (yayın yönetmeni: Sina Akşin), (İstanbul: Cem Yayınevi), 7. basım içinde ss.127-224.
________(2002), "Tek Parti Yönetimi, Kemalizm ve Şeflik Sistemi", Kemalizm (ed: Ahmet İnsel), Modern Türkiye'de Siyasî Düşünce C. 2, içinde ss.119-137 (İstanbul: İletişim Yayınları).
________(2003), "CHP-Devlet Kaynaşması (1936)", Toplumsal Tarih, sayı: 118, Ekim 2003, ss.74-79.
Lee, Stephen J. (2002), Avrupa Tarihinden Kesitler 1789-1980 (çev: Savaş Aktur), (İstanbul: Dost Yayınları).
Linz, Juan (1984), Totaliter ve Otoriter Rejimler (çev: Ergun Özbudun), (Ankara: Siyasî İlimler Türk Derneği).
Lipson, Leslie (2005), Siyasetin Temel Sorunları (çev: Fügen Yavuz), (İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları).
Mantran, Robert (1995) Osmanlı İmparatorluğu Tarihi II (çev: Server Tanilli) (İstanbul: Adam Yayınları).
Mardin, Şerif (1990), “Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir Anahtar: MerkezÇevre İlişkileri" Türkiye'de Toplum ve Siyaset (ed: Mümtaz'er Türköne-Tuncay Önder), (İstanbul: İletişim Yayınları) içinde ss.3066.
________(1990). "Yenileşme Dinamiğinin Temelleri ve Atatürk”, Türkiye'de Toplum ve Siyaset (ed: Mümtaz'er Türköne-Tuncay Önder) (İstanbul: İletişim Yayınları), ss.175-207.
________(1992), 19. Yüzyılda Düşünce Akımları ve Osmanlı Devleti, Türk Modernleşmesi (ed: Mümtaz'er Türköne-Tuncay Önder), (İstanbul: İletişim Yayınları), ss.81-101.
Ortaylı, İlber (2007), Türkiye Teşkilât ve İdare Tarihi (Ankara: Cedit Neşriyat)
Öz, Esat (1996), Otoriterizm ve Siyaset, Türkiye'de Tek Parti Rejimi ve Siyasal Katılma (1923-1945), (Ankara: Yetkin Yayınları).
Özbudun, Ergun (1979), Siyasal Partiler, (Ankara: AÜ Hukuk Fakültesi Yayınlan), 3. bası.
________(2003), Çağdaş Türk Politikası (çev: Ali Resul Usul) (İstanbul: Doğan Kitap)
Selek, Sabahattin (1966), Milli Mücadele II, İstiklâl Harbi Yeni Türk Devletinin Kuruluşu, (İstanbul: Burçak Yayınevi).
Soyak, Hasan Rıza (2006), Atatürk'ten Anılar, (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları), 3.baskı.
Soysal, Mümtaz (1968), Anayasaya Giriş (Ankara: Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları).
Timur, Taner (1994), Türk Devrimi ve Sonrası (Ankara: İmge Yayınevi).
Tunaya, Tarik Zafer (1982), Siyasal Kurumlar ve Anayasa Hukuku (İstanbul: Araştırma, Eğitim, Ekin Yayınları). 5. bası.
________(2000), Türkiye'de Siyasal Partiler İttihat ve Terakki, Bir Çağın, Bir Kuşağın, Bir Partinin Tarihi, C.3, (İstanbul: İletişim Yayınları).
________(2001), “İkinci Meşrutiyet'in Siyasal Hayatımızdaki Yeri", Türkiye'de Siyasal Gelişmeler (1876-1938] Kanun-ı Esasi de Meşrutiyet Dönemi içinde (İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları) içinde ss.121177.
Tunçay, Mete, (1984), "Cumhuriyet Halk Partisi (1923-1950)", Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi C. 8. (İstanbul: İletişim Yayınları) içinde ss. 2019-2024.
________(1989), Türkiye'de Tek Parti Yönetiminin Kurulması (1923-1931), (İstanbul: Cem Yayınevi).
________(2003), “Kemalizm Üzerine Mülâkat (röportajcı: Emrah Akkurt)" Liberal Düşünce yıl: 8, sayı: 30-31, Bahar Yaz 2003, ss.147156.
Turan, İlter (1999), “Türk Bürokrasisinde Süreklilik ve Değişim: Kemalist Dönem ve Sonrası” Atatürk ve Türkiye'nin Modernleşmesi (haz: Jacop M. Landau/çev: Meral Alakuş), (İstanbul: Sarmal Yayınevi) içinde ss.135-163.
Turhan, Mehmet (1991), Siyasal Elitler, (Ankara: Gündoğan Yayınları).
Us, Asım (1964), Gördüklerim, Duyduklarım, Duygularım: Meşrutiyet ve Cumhuriyet Devri (İstanbul: yy).
Uyar, Hakkı (1999), Tek Parti Dönemi ve Cumhuriyet Halk Partisi (İstanbul: Boyut Yayınları 1999), 2. baskı.
Yücekök, Ahmet N. (1983), Siyaset Sosyolojisi Açısından Türkiye'de Parlamentonun Evrimi, (Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları).
Zürcher, Erik Jan (1995), Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, (İstanbul: İletişim Yayınları).
________(2003), Milli Mücadelede İttihatçılık (çev: Nüzhet Salihoğlu) (İstanbul: İletişim Yayınları).
________(2005), “İki Genç Türkologun Kemalist Türkiye'yi Keşfi Robert Anhegger ve Andreas Tietze'nin Seyahat Günceleri" Savaş, Devrim ve Uluslaşma Türkiye Tarihinde Geçiş Dönemi (1908-1928) (çev: Ergun Aydınoğlu), içinde ss. 283-300 (İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları).
Diğer Kaynaklar
DÜSTUR